Oude voetbalteamfoto’s dateren en spelers herkennen: een praktische handleiding

Een bekend gezicht op de achterste rij, een sponsornaam op een shirt, een stukje kantine op de achtergrond: oude voetbalteamfoto’s bevatten vaak meer aanwijzingen dan je aanvankelijk ziet. Maar welk seizoen was het, en wie staat er naast de keeper? Voor foto’s van RKVV Fiducia en andere teams uit De Rips en omgeving helpt een vaste werkwijze. Daarmee breng je namen en jaartallen dichterbij, terwijl zichtbaar blijft wat nog onzeker is.

Begin met de foto en haar herkomst

Bekijk eerst de oorspronkelijke afdruk, liefst ook de achterkant. Daar kunnen namen, een fotografenstempel of aantekeningen staan. Schrijf die letterlijk over, inclusief vraagtekens en doorgestreepte woorden. Een later toegevoegd jaartal is een aanwijzing waarvan je de herkomst nog moet controleren.

Vraag degene die de foto bewaart:

• Van wie kwam de foto oorspronkelijk?
• Zat hij in een album, envelop of clubblad?
• Zijn er andere foto’s van dezelfde gelegenheid?
• Wanneer en door wie zijn eventuele namen opgeschreven?

Scan de voor- en achterkant en bewaar een onbewerkte versie. Geef iedere foto een eigen nummer, bijvoorbeeld FID-001. Gebruik dat nummer ook bij uitsneden, aantekeningen en reacties. De datum waarop een scanbestand is gemaakt, zegt niets over de opnamedatum.

Voetbalfoto’s dateren aan de hand van zichtbare details

Shirts, clubemblemen en sponsors

Vergelijk de kraag, mouwboorden, het clubembleem, de plaats van het kledingmerk en de sponsoropdruk met foto’s waarvan het seizoen bekend is. Kijk naar de combinatie van kenmerken. Eenzelfde shirtmodel kan meerdere jaren zijn gedragen.

Sponsorvermeldingen bieden een bruikbaar zoekspoor. Op de vroegere Fiducia-website stond bijvoorbeeld een sponsorprofiel van Van Ansem voor het seizoen 2003–2004. Dat geeft aanleiding om materiaal uit die periode te vergelijken. Het bewijst op zichzelf geen shirtsponsoring en dateert evenmin automatisch een teamfoto.

Controleer daarom welk team bij een sponsorvermelding hoorde en of de naam daadwerkelijk op het gefotografeerde tenue stond. Oudere shirts kunnen later opnieuw zijn gebruikt, bijvoorbeeld bij een ander elftal.

Ook kapsels, schoenen en brillen kunnen helpen om een ruime periode te schatten. Geef zulke kenmerken minder gewicht dan een gedateerde foto of een controleerbaar verslag.

De achtergrond als tijdlijn

Bij vermoedelijke foto’s op Sportpark De Blaarpeel zijn gebouwen, reclameborden, hekwerken en veldinrichting waardevol. Vergelijk bijvoorbeeld ramen, dakranden, dug-outs en de plaats van lichtmasten.

Kun je met een gedateerde bron aantonen wanneer een gebouw werd opgeleverd? Dan kan dat een vroegst mogelijke opnamedatum geven, mits vaststaat dat hetzelfde gebouw op de foto staat.

Controleer ook de locatie zelf. Een Fiducia-team kan tijdens een uitwedstrijd of toernooi zijn gefotografeerd. Een herkenbaar tenue bewijst nog niet dat de achtergrond De Blaarpeel is.

Werk met een periode voordat je een seizoen kiest

Schrijf eerst bijvoorbeeld ‘vermoedelijk eind jaren zeventig’. Versmal die periode pas als meerdere aanwijzingen samenkomen.

Houd daarbij drie gegevens uit elkaar: de datum van de opname, het voetbalseizoen en de datum van publicatie. Een foto die in januari in de krant verscheen, kan maanden eerder zijn gemaakt. Een kalenderjaar kan bovendien bij twee verschillende voetbalseizoenen horen.

Zoek gericht in kranten en bewaard clubmateriaal

Een wedstrijdverslag, kampioensbericht of aankondiging van nieuwe tenues kan de ontbrekende verbinding leveren. In de historische kranten van Delpher kun je zoeken naar vermeldingen van de club, spelers en gebeurtenissen.

Probeer verschillende combinaties:

• ‘Fiducia’ met ‘De Rips’;
• de clubnaam met ‘kampioen’, ‘elftal’ of ‘teamfoto’;
• een achternaam met de clubnaam;
• een sponsornaam met een vermoedelijk jaartal.

Begin met een ruime periode en verklein die wanneer je aanknopingspunten vindt. Zoek ook met andere schrijfwijzen of alleen een achternaam. Automatisch herkende krantentekst kan fouten bevatten; blader daarom rond een vermoedelijke datum als een zoekopdracht niets oplevert. Niet iedere krant of jaargang is beschikbaar.

Bekijk altijd de oorspronkelijke krantenpagina. Een namenlijst kan bij een naastgelegen foto horen of een andere volgorde gebruiken.

Vraag daarnaast bij oud-leden, families of een plaatselijke heemkundekring naar bewaarde clubbladen, jubileumuitgaven en plakboeken. Noteer bij ieder gevonden stuk titel, datum en paginanummer. Bewaar een uitsnede samen met de volledige pagina, zodat de context behouden blijft.

Spelers herkennen zonder herinneringen te sturen

Maak een werkkopie met een nummer bij iedere persoon. Nummer per rij, steeds van links naar rechts zoals de kijker de foto ziet. Gebruik bijvoorbeeld A1, A2 en A3 voor de achterste rij en B1, B2 en B3 voor de voorste rij.

Laat mensen bij voorkeur eerst afzonderlijk reageren, zonder al een volledige namenlijst mee te sturen. Zo voorkom je dat een eerste suggestie de herinneringen van anderen beïnvloedt.

Vraag bij een herkenning ook waarop die berust. Was iemand ploeggenoot, familielid of trainer? Herkent diegene het gezicht, of leidt die de naam af uit een vermoedelijke opstelling?

Vergelijk vervolgens de antwoorden. Twee onafhankelijke herkenningen zijn sterker dan twee mensen die hetzelfde oude onderschrift navertellen. Controleer waar mogelijk met andere gedateerde foto’s of spelerslijsten.

Noteer voornamen en achternamen zorgvuldig. Een bijnaam of alleen ‘Van Dijk’ kan meerdere personen aanduiden. Neem ook leiders, trainers en andere begeleiders mee in het onderzoek.

Invulblad voor foto, seizoen en namen

Gebruik per foto één blad. Houd onzekerheid per gegeven bij: de locatie kan vaststaan terwijl het seizoen en enkele namen nog open zijn.

Gegevens van de foto

Personen op de foto

Gebruik bijvoorbeeld bevestigd, waarschijnlijk en onbekend. Schrijf erbij waarom je die beoordeling geeft. Laat bij twijfel twee mogelijke namen staan, met hun afzonderlijke bronnen.

Maak vóór publicatie duidelijke afspraken

Bespreek met de inzender waar je de foto wilt plaatsen en welke namen je wilt vermelden. Vraag herkenbare betrokkenen vooraf of zij daarmee akkoord gaan. Bij afgebeelde personen die nog minderjarig zijn, betrek je ook de ouder of wettelijke vertegenwoordiger en het kind zelf.

Controleer daarnaast wie de fotograaf of rechthebbende is en welke afspraken voor hergebruik gelden. Noteer toestemmingen en gebruiksvoorwaarden apart van de historische gegevens. Leg vast voor welke publicatie akkoord is gegeven; een bijdrage aan het onderzoek is geen automatische instemming met plaatsing op sociale media.

Publiceer geen privécontactgegevens uit je onderzoeksblad. Geef bij het onderschrift aan welke namen of dateringen onzeker blijven en bied een eenvoudige mogelijkheid om correcties door te geven.

Een bruikbaar onderschrift mag dus best luiden: ‘Fiducia, vermoedelijk seizoen …; achterste rij van links naar rechts …; twee namen nog onbekend.’ Zo blijft de foto toegankelijk voor nieuwe herkenningen en kan een volgend stukje clubgeschiedenis zorgvuldig worden toegevoegd.